سلامت دهان و دندان در دوران کودکی نهتنها در زیبایی ظاهری و تغذیه کودک تأثیر دارد، بلکه بر رشد درست فک، گفتار، تنفس و حتی اعتمادبهنفس او نقش مهمی ایفا میکند. متأسفانه بسیاری از والدین تا بروز مشکلات جدی، به وضعیت دندانهای کودک توجه کافی نمیکنند. این مقاله از وبسایت دکتر نجمه تحویلدارنژاد، متخصص ارتودنسی در مشهد، با هدف افزایش آگاهی والدین، به بررسی رایجترین مشکلات دندان و فک در کودکان، علل آنها، راههای پیشگیری و درمان میپردازد.
اهمیت دندان شیری
پوسیدگی دندان، شایعترین بیماری مزمن دوران کودکی است. برخلاف تصور برخی والدین، دندانهای شیری اهمیت بالایی دارند زیرا:
- در تغذیه و صحبت کردن نقش دارند.
- مسیر رویش دندانهای دائمی را مشخص میکنند.
- آسیب به آنها میتواند به جوانه دندانهای دائمی هم صدمه بزند.
بیشتر بخوانید» به منظور آشنایی با راه های درمان قفل شدن فک، روی لینک داده شده کلیک کنید.
علل پوسیدگی دندان شیری
- مصرف زیاد قند و خوراکیهای چسبناک
- رعایت نکردن بهداشت دهان
- خوابیدن کودک با شیشه شیر در دهان
- کاهش بزاق به دلیل داروها یا تنفس دهانی
پیشگیری:
- مسواکزدن منظم با خمیر دندان حاوی فلوراید
- کاهش مصرف قند
- ویزیت منظم دندانپزشک از یکسالگی به بعد
- استفاده از فلورایدتراپی و شیارپوش (فیشورسیلنت)
دندان قروچه (براکسیسم) در کودکان
دندانقروچه در کودکان، به خصوص هنگام خواب، پدیدهای نسبتاً رایج است که اگر شدید و مداوم باشد، میتواند باعث ساییدگی دندانها، درد فک و سردرد شود.
علل احتمالی:
- اضطراب یا استرس (حتی در کودکان)
- اختلالات خواب
- ناهماهنگی فک و دندانها
- مشکلات عصبی یا رشد عصبی
بیشتر بخوانید» به منظور آشنایی با دلایل کوچک بودن فک پایین + روش های درمان آن، روی لینک داده شده کلیک کنید.
روش های درمان:
- در موارد خفیف نیاز به درمان خاصی نیست
- در موارد شدید، محافظ دندان شبانه (نایتگارد) یا درمانهای روانشناختی توصیه میشود
ناهنجاریهای فک (مالاکلوژن)
مالاکلوژن یا “نامرتبی دندانها و فکها” میتواند باعث ظاهر نازیبا، مشکلات گفتاری و جویدن شود. این ناهنجاریها معمولاً از سنین پایین شکل میگیرند و در صورت عدم درمان، در نوجوانی به جراحی فک نیاز پیدا میکنند.
انواع رایج ناهنجاریهای فک:
- جلو بودن فک بالا (اورجت)
- عقب بودن فک پایین (آندربایت)
- کراس بایت (تداخل غیرطبیعی دندانهای بالا و پایین)
- اپن بایت (باز بودن فضای بین دندانهای بالا و پایین هنگام بستن دهان)
علل:
- مکیدن انگشت یا پستانک پس از ۳ سالگی
- تنفس دهانی مزمن
- ژنتیک
- عادتهای دهانی نادرست
درمان:
- مداخله زودهنگام ارتودنسی در سن ۷ تا ۱۰ سال
- استفاده از دستگاههای ارتوپدی فک برای هدایت رشد فک
- در موارد شدیدتر، ارتودنسی ثابت در نوجوانی
دندان های نهفته یا اضافه
در برخی کودکان، دندان دائمی زیر لثه گیر میکند (دندان نهفته) یا بیشتر از تعداد طبیعی دندان دارند (دندان اضافی یا سوپرنومری).
پیامدها:
- ایجاد بینظمی در قوس دندانی
- فشار به ریشه دندانهای مجاور
- نیاز به جراحی دهان در آینده
درمان:
معمولاً نیاز به عکس OPG و بررسی موقعیت دندانها دارد. در صورت تشخیص زودهنگام، با ارتودنسی میتوان از جراحی یا درمانهای پرهزینه پیشگیری کرد.
دیر رویش یا زودرویی دندان ها
گاهی کودکان دیرتر یا زودتر از زمان طبیعی دندان درمیآورند یا دندانهای دائمی زودتر از موعد درمیآیند. این وضعیت میتواند باعث بههمریختگی نظم دندانی شود.
دلایل:
- کمبود مواد معدنی (کلسیم، ویتامین D)
- ژنتیک
- ضربه به دندانهای شیری
- بیماریهای سیستمیک یا اختلالات تیروئیدی
اهمیت:
اگر دندانی مدت زیادی نیاید یا دندان شیری نیفتد، ممکن است دندان دائمی نهفته باقی بماند یا با زاویه نادرست رشد کند. بررسی وضعیت دندانها توسط رادیوگرافی و متخصص دندانپزشکی کودکان الزامی است.
ضربه به دندان (ترومای دندانی)
کودکان به دلیل بازی، افتادن یا ورزشهای پرتحرک، در معرض ضربه به دندانها هستند. این آسیب میتواند شامل شکستن، لق شدن یا افتادن کامل دندان باشد.
اقدام فوری:
- در صورت افتادن دندان دائمی، آن را در شیر یا بزاق گذاشته و سریع به دندانپزشک مراجعه کنید.
- دندانهای شیری افتاده نباید در جای خود قرار گیرند.
پیشگیری:
- استفاده از محافظ دندان در ورزشها
- جلوگیری از بالا رفتن کودک از ارتفاعات خطرناک
بیشتر بخوانید» مهمترین دلایل تحلیل لثه کدامند؟
مشکلات گفتاری و تکلم ناشی از اختلالات فک و دندان
ناهماهنگی در رشد فک یا چیدمان نادرست دندانها میتواند باعث اختلال در تلفظ حروف، لکنت و اشکال در گفتار شود.
علل شایع:
- جلو بودن دندانهای بالا
- کوتاهی زبانبند (فِرنوم)
- ناهنجاریهای مادرزادی فک
درمان:
- درمانهای ارتودنسی
- گفتاردرمانی
- در برخی موارد، جراحی کوچک زبان یا اصلاح فرنوم
نکاتی برای پیشگیری از مشکلات دندانی کودکان
- مسواک زدن از سن رویش اولین دندان (با گاز استریل و سپس مسواک نرم) شروع شود.
- مصرف قند و شیرینی را به حداقل برسانید.
- کودک را به نوشیدن آب پس از خوردن شیر و غذا عادت دهید.
- ترک عادتهای دهانی مثل مکیدن انگشت در سنین پایین الزامی است.
- هر ۶ ماه یکبار ویزیت دندانپزشکی کودکان را فراموش نکنید.
- اگر مشکلی در گفتار یا جویدن مشاهده کردید، در اسرع وقت با متخصص مشورت کنید.
نتیجه گیری
دندانها و فک کودک در سالهای ابتدایی زندگی، پایهگذار سلامت دهان در تمام عمر هستند. شناسایی و درمان زودهنگام مشکلات دندانی و فکی، میتواند از بروز بسیاری از عوارض جسمی، روانی و مالی در آینده جلوگیری کند. والدین با دقت به رفتارهای کودک، مراجعه منظم به دندانپزشک و رعایت اصول بهداشتی، میتوانند لبخند سالمی برای فرزند خود تضمین کنند.
